رادیاتور خودرو چیست؟
موتور خودروهای احتراقی بر اساس انفجارهای پیاپی درونی عمل میکند. این انفجارها حرارت بسیار بالایی تولید کرده و اگر نتوان آن را دفع کرد، موتور اتومبیل خیلی زود به پایان عمر خود نزدیک میشود. برای رفع این مشکل از وسیلهای به نام رادیاتور ماشین استفاده میشود. رادیاتور خودرو عضو اصلی سیستم خنککننده ماشین است و حرارت اضافه موتور را دفع میکند تا سلامت پیشرانه تضمین شود.
رادیاتور خودرو
رادیاتور آب خودرو یکی از مهمترین و اساسیترین ارکان خنکسازی موتور بهحساب میآید. این وسیله مجموعهای از لولهها و پرههای دفع حرارت است که در کنار هم میتوانند آب داغ موتور را خنک کنند. آب بهوسیله واترپمپ خودرو به درون موتور کشیده و بعد از دفع حرارت وارد رادیاتور میشود. رادیاتور ماشین نیز در معرض هوای خنک قرار دارد و میتواند حرارت اضافی مایع خنک کننده موتور را دفع کند.
انواع رادیاتور ماشین
رادیاتور ماشین معمولا دو نوع دارد:
رادیاتور فین تیوب
در این نوع رادیاتور ماشین، پرههای خنککننده و لولههای حاوی آب به صورت عمود بر هم قرار میگیرند و لولهها از داخل پرهها عبور میکنند.
رادیاتور کروگیت
در این نوع از رادیاتور ماشین، پرهها حالت موجدار دارند و به جای اینکه لولهها از داخل پرهها عبور کنند، این دو مجموعه کنار یکدیگر قرار میگیرند و پرهها به نوک فین وصل میشوند. رادیاتور کروگیت فرایند ساخت راحتتری دارد و بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
مهمترین کاربرد رادیاتور خودرو عملیات خنکسازی موتور است. چرا که موتورهای احتراقی بر اساس انفجارهای درونی عمل میکنند، این انفجارها حرارت بسیار بالایی تولید کرده و موتور بدون کمک رادیاتور نمیتواند این گرمای شدید را دفع کند. بنابراین رادیاتور گرمای موتور را از طریق مایع خنککننده دریافت و آن را به بیرون انتقال میدهد تا در نتیجه موتور خنکتر شود و قطعات فلزی پیشرانه در اثر گرما خراب نشوند.
اهمیت رادیاتور ماشین به حدی است که اگر کوچکترین مشکلی در کارکرد این قطعه پیش بیاید، احتمال دارد موتور به ایرادات پرخرجی مثل سوختن واشر سرسیلندر، خرابی رینگ و پیستون و حتی یاتاقان زدن دچار شود. بنابراین وجود رادیاتور و همچنین اطمینان از صحت عملکرد آن در خودرو بسیار مهم و حیاتی است.
نحوه عملکرد رادیاتور ماشین
رادیاتور خودرو بر اساس اصل انتقال حرارت از سیالی به سیال دیگر عمل میکند. مایع خنککننده یا همان آب رادیاتور بهوسیله واترپمپ به داخل مجاری موتور کشیده میشود. این مایع در آنجا حرارت ناشی از انفجارهای داخلی پیشرانه را جذب و سپس به سمت ترموستات حرکت میکند.
تجمع آب داغ پشت ترموستات باعث میشود تا دریچه ترموستات باز شده و آب از آنجا به سمت مجاری داخلی رادیاتور کشیده شود. با عبور آب از شبکههای داخلی رادیاتور، حرارت آب رادیات به پرهها میرسد. این پرهها در معرض هوای محیط و همچنین باد ناشی از فن رادیاتور قرار دارند و خیلی سریع گرمای موتور را به هوا انتقال میدهند. بعد از خنک شدن نسبی، آب رادیاتور دوباره به کمک فشار ایجادشده توسط واترپمپ به داخل موتور کشیده میشود تا چرخه قبلی را از نو تکرار کند. اگر اجزای سیستم رادیاتور ماشین وظیفه خود را به درستی انجام ندهند، جوش آوردن خودرو و عواقب منفی ناشی از آن گریبان شما را خواهد گرفت.
نحوه قرارگیری رادیاتور در ماشین
رادیاتور ماشین باید در جایی قرار بگیرد که بیشترین تماس را با هوای محیط داشته باشد. بنابراین معمولا رادیاتور خودرو در قسمت جلوی دماغه ماشین قرار میگیرد تا مستقیما با هوای محیط ارتباط داشته باشد و بتواند حرارت اضافی موتور را به هوای اطراف انتقال دهد. رادیات ماشین در جلوی دماغه نصب میشود، سپس بهوسیله یک سری شلنگ و لوله با موتور ارتباط پیدا میکند.
استفاده از مخازن هواگیری
مایع داخل رادیاتور نباید هیچگونه هوا یا حبابی داشته باشد، چرا که ورود هوا به داخل رادیاتور ماشین باعث میشود تا عملکرد این وسیله در دفع حرارت موتور به شدت تحت تاثیر قرار بگیرد و کارایی آن کاهش پیدا کند. برای رفع این مشکل از مخازن هواگیری در کنار پیچ هواگیری استفاده میشود. وجود این دو باعث میشود تا در هنگام ریختن محلول آب و ضد یخ به داخل رادیاتور، دیگر نگران وجود هوا در داخل سیستم نباشیم.
زمان بررسی رادیاتور خودرو
بررسی رادیاتور زمان خاصی ندارد و همیشه باید حواسمان به آن باشد. اما اگر با مشکلات زیر مواجه شدید، حتما رادیاتور خودرو را از نظر نشتی، کثیفی و… بررسی کنید:
-
اگر موتور داغ میکند
-
اگر مایع خنککننده از اطراف رادیاتور نشتی دارد
-
اگر بخاری ماشین خوب گرم نمیکند
دلیل کم شدن آب رادیاتور خودرو
کم شدن آب رادیاتور میتواند به دلایل زیر باشد:
-
نشتی درز رادیاتور
-
سوراخ شدن مخزن رادیاتور
-
سوختن واشر سرسیلندر
-
هواگیری ناقص رادیاتور
-
استفاده نکردن از ضد یخ
نشانههای خرابی رادیاتور
رادیاتور ماشین باید دمای موتور را همیشه در محدوده استاندارد نگه دارد. بنابراین اگر مشاهده کردید که دمای موتور از حد استاندارد همیشگی خارج شده و بالا رفته است، بدانید که ایرادی در سیستم خنککننده، بهویژه رادیاتور به وجود آمده است. بنابراین مهمترین نشانه خرابی رادیاتور افزایش بیش از حد دمای موتور و آمپر آب است.
داغ شدن موتور، خنک شدن باد بخاری، وجود نشتی در اطراف رادیاتور و… اصلیترین نشانههای خرابی رادیات ماشین بهحساب میآیند.
مایع درون رادیاتور ماشین
مایع داخل رادیاتور ماشین نقش اساسی در جذب حرارت موتور و انتقال آن به رادیاتور و هوای محیط بازی میکند. این مایع محلولی از آب تصفیهشده و ضدیخ است که باید همیشه به میزان کافی و بدون هوا در مخازن رادیاتور و داخل موتور وجود داشته باشد.
در خودروهایی مثل پژو ۴۰۵ و پژو پارس مخزن هواگیری جداگانه در رادیاتور وجود ندارد، اما خودروهایی مثل پژو ۲۰۶، پراید و تیبا دارای مخزن هواگیری جداگانه هستند که عملیات هواگیری رادیاتور را به صورت تقریبا خودکار انجام میدهد.
استفاده از ضد یخ و ضد جوش
وجود آب داغ داخل موتور باعث میشود تا اجزای فلزی موتور خیلی زود زنگ بزنند و پوسیده شوند. پس استفاده مداوم از آب معمولی میتواند عمر موتور را به شدت کاهش دهد. ضمن آنکه آب معمولی در زمستان به سرعت یخ میزند و موجب خرابی موتور میشود.
برای رفع این مشکل از محلولی به نام ضد یخ و ضد جوش در آب رادیاتور استفاده میشود. ضد یخ علاوه بر آنکه اجازه نمیدهد مایع خنککننده در زمستان یخ بزند، از جوش آوردن سریع موتور در تابستان نیز تا حدودی جلوگیری میکند.
ضمن آنکه ضدیخ اجازه واکنش قطعات فلزی با آب را نمیدهد و جلوی زنگ زدن اجزای موتور را هم میگیرد. پس همواره در رادیاتور خودرو از ضد یخ محلول با آب استفاده کنید تا عمر موتور به این زودیها در اثر خوردگی آب به پایان نرسد.
اجزای رادیاتور ماشین
سیستم خنککننده ماشین دارای اجزای مختلفی است که رادیاتور مهمترین رکن آن را تشکیل میدهد. در ادامه دیگر اجزای تشکیلدهنده این سیستم را به صورت مختصر معرفی کردهایم:
مخزن رادیاتور
مخزن رادیاتور برای هواگیری و همچنین حفظ فشار مایع درون رادیاتور استفاده میشود.
پروانه
پروانه یا فن رادیاتور عملیات خنکسازی را سریعتر میکند و باعث میشود حرارت اضافی موتور خیلی زودتر دفع شود.
ترموستات
ترموستات یک شیر ترموکوبل است که در مسیر حرکت آب از موتور به سمت رادیاتور قرار میگیرد. هر زمان دمای آب رادیاتور از یک محدوده بالاتر برود، شیر ترموستات باز میشود و آب داغ از موتور راهی رادیاتور خواهد شد. بعد از خنک شدن موتور و آب رادیاتور، مجددا دریچه ترموستات بسته میشود.
واترپمپ (پمپ آب)
واترپمپ خودرو (پمپ آب) مایع داخل رادیاتور را به درون موتور میکشد و فشار لازم برای حرکت این مایع را در داخل لولهها به سمت رادیاتور فراهم میکند.
شلنگ فوقانی و تحتانی
مجموعهای از شلنگها و لولهها جهت انتقال آب بین رادیاتور و موتور وجود دارد که شلنگ فوقانی مجرای ورود آب داغ از موتور به رادیاتور است و شلنگ تحتانی نیز آب خنکشده را از رادیاتور به داخل موتور انتقال میدهد.
تسمه پروانه
بعضی از خودروها علاوه بر فن برقی، از پروانه مکانیکی نیز برای خنک کردن موتور استفاده میکنند. این پروانه بهوسیله یک پولی و تسمه پروانه نیروی خود را از موتور دریافت میکند. هر زمان که موتور خودرو روشن شود، پروانه نیز میچرخد و پیشرانه را خنک میکند. در ایران پیکان و پژو آردی و… چنین سیستمی دارند.
فن یا پنکه
فن یا پنکه جلوی رادیاتور قرار میگیرد و هوای محیط را با فشار بیشتر به پرههای رادیاتور میرساند. وجود فن باعث میشود تا آب داغ خیلی سریعتر خنک شده و عملیات خنکسازی موتور در زمان کمتری انجام شود.
قطعات نگهدارنده
سیستم رادیاتور توسط یک سری پایههای نگهدارنده در جای خود تثبیت میشود تا در تکانهای شدید خودرو صدمهای به آن وارد نشود.
درب رادیاتور
برای بررسی میزان مایع داخل رادیاتور و همچنین اضافه کردن محلول آب و ضد یخ، یا خروج گازهای اضافی از داخل رادیاتور مورد استفاده قرار میگیرد.
جنس رادیاتور ماشین
رادیاتور ماشین معمولا از فلزاتی مثل مس یا آلومینیوم ساخته میشود. امروزه اکثر رادیاتهای موجود در بازار از جنس آلومینیوم هستند، چراکه هم قیمت پایینتری دارد و هم دوام و مقاومت بالایی در برابر خوردگی از خود نشان میدهد.
برای نگهداری از رادیاتور خودرو لازم است چند نکته را رعایت کنید. اولین و مهمترین نکته این است که همیشه از ضد یخ به میزان مناسب در رادیاتور استفاده کنید. معمولا درصد ضد یخ و آب ۵۰-۵۰، یا ۴۰ درصد ضد یخ و ۶۰ درصد آب است.
هر دو سال یا نهایتا سه سال رادیاتور را باز کنید و بشورید. این کار را میتوانید توسط کارگاههای تعمیرات رادیاتور انجام دهید تا هرگونه کثیفی و گرفتگی داخل مجاری رادیاتور برطرف شود و عملکرد این قطعه به روز اول برگردد.
-
علت سوراخ شدن رادیاتور ماشین





